(Hapatitis A,B,C,D,E) :P
က်ေနာ္ အခ်ိန္ရတံုးေလးတင္ေပးလိုက္တယ္။
အားလံုးလည္း မ see တာၾကာေပါ႔...
အသည္းေရာင္ေရာဂါအေၾကာင္း အစံုးအလင္ သိရေအာင္လို႔ တစုတေ၀းတင္ေပးလိုက္တယ္။
အိုင္ႀကီးေတာ့ အားလံုးစစ္ၿပီးၿပီ ဘာမွမရိွဘူးတဲ့...မမေလးေတြ စိတ္ခ်...
ကဲ ေလ့လာလိုက္ၾကဆိုဗ်ာ...
အသဲေရာင္ေစသည့္ (ဗိုင္းရပ္စ္) ပိုး ၅ မ်ဳိးရွိတယ္။
A, B, C, D, E ...ေတာ္ေသးလို႔ Z ထိမရိွတာ...
(ဗိုင္းရပ္စ္) ပိုးမွ ကူးသည့္ အျခား ေရာဂါေတြကေတာ့ အေအးမိျခင္း၊ ေခြး႐ူးျပန္ျခင္း၊ အခ်ိဳ႕ ေသာ ကင္ဆာေရာဂါမ်ား၊ ဦးေႏွာက္ အေျမႇးပါး ေရာင္ျခင္း၊ ေရယံု၊ ဝက္သက္ေရာဂါ၊ တုပ္ေကြး၊ ေရေၾကာက္ တို႔ျဖစ္တယ္။
အသဲရဲ႕ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကေတာ့...
1. အစာထဲက အဆီ၊ ဆီတို႔ကို အစာေျခေပးတယ္။
2. အား (အင္နာဂ်ီ) ကို သိုေလွာင္ထားတယ္။
3. အဆိပ္အေတာက္ကို ဖယ္ရွားပစ္တယ္။
4. (ဘိုင္းလ္) အစာေျခရည္ ထုတ္ေပးတယ္။
5. ကိုလက္စထေရာ၊ ေသြးခဲေစသည့္ ပစၥည္းမ်ား၊ ပ႐ိုတင္းမ်ား ထုတ္လုပ္ေပးတယ္။
စျဖစ္ေတာ့မယ္ဆိုရင္ေတာ့ ေအာက္က အခ်က္ေတြနဲ႔အမ်ာဆံုး ျပတယ္။
1. အသား (မ်က္လံုး၊ လက္သည္း၊ အေရျပား၊ ဆီး) ဝါျခင္း၊
2. အသဲႀကီးျခင္း၊
3. အသဲေနရာက နာျခင္း၊
4. LFT အသဲလုပ္ငန္းမ်ားအား စစ္ေသာအခါ (ဘီလီ႐ူဗင္) မ်ားေနမယ္။
A ကာကြယ္ေဆး သည္ 95% ထိေရာက္သည္။
A ကိုစေျပာၾကည့္မယ္။
Hepatitis A အသဲေရာင္ ေအ = Viral Hepatitis/Infectious Hepatitis
• ကူးစက္ေရာဂါျဖစ္တယ္။
• (ဗိုင္းရပ္စ္) ပိုးမ်ားမွ ကူးတယ္။
• အေသအေပ်ာက္ျဖစ္တယ္။
• ဇူလိုင္၊ ၾသဂုတ္၊ စက္တဘၤဘာ (၃) လ အထူး ဂ႐ုစိုက္ပါ။
ေရာဂါလကၡဏာမ်ား ကေတာ့
အားနည္းျခင္း ခံစားရသည္၊ မစားခ်င္၊ မေသာက္ခ်င္ ျဖစ္လာမယ္။
ဖ်ား၊ ခ်မ္း၊ ေခါင္းကိုက္၊ ပ်ဳိ႕၊ အန္၊ အသား (မ်က္လံုး၊ လက္သည္း၊ အေရျပား၊ ဆီး) ဝါလာမယ္။
Jaundice လို႔လည္းေခၚျပန္တယ္။
ျဖစ္တတ္ေသာ အျခားေရာဂါ အမ်ားအျပားလဲ ရွိတယ္။
အသဲေရာင္သျဖင့္ ရင္ဘတ္ညာဘက္ေအာက္ပိုင္းေနရာ သို႔မဟုတ္ ဝမ္းဗိုက္ညာဘက္ အထက္ပိုင္းေနရာ၊ သို႔မဟုတ္ ရင္ေခါင္းေနရာက နာလာမယ္။
ကာကြယ္ပံုကေတာ့
• ပါးစပ္ထဲဝင္သည့္ (ေရ၊ ႏို႕၊ ေဖ်ာ္ရည္) တို႔ကို ပြက္သြားေအာင္ ႀကိဳ၍ေသာက္ပါ။ေရသန္႔ေဆး (Chlorine tablet) ထည့္၍ သံုးပါ။ ပြက္သြားေအာင္ ႀကိဳမထားေသာေရႏွင့္ ေရသန္႔ေဆး ထည့္မထားေသာေရာ၊ ေရသန္႔ပုလင္းကေရ မဟုတ္ပါက မေသာက္ပါႏွင့္။
• (အစားအစာ) တို႔ကို ပြက္ေအာင္ျပဳတ္၊ ေက်ာ္၊ ေပါင္း၊ ခ်က္ထားသည့္အစာကို ပူေႏြးေနစဥ္ စားပါ။ ခ်က္ျပဳတ္ၿပီးပါက ယင္ေကာင္ မနားေစရန္ ဖံုးအုပ္ထားပါ။ ယင္ေကာင္၏ ေျခေထာက္၌ ပိုးကပ္ပါလာႏိုင္သည္။ အျပင္းစာ၊ အျပင္ဆိုင္က ေရာင္းသည့္ အစာမ်ားကို သန္႔-မသန္႔ စစ္ေဆးၿပီးမွ စားပါ။ ျဖစ္ႏိုင္လွ်င္ မစားပါႏွင့္။ ေရာဂါရွိသူ ခ်က္ျပဳတ္ေက်ာ္ေလွာ္ ေဆးေၾကာသည္မွ ကူးစက္ႏိုင္သည္။
• Hepatitis A အသဲေရာင္အသားဝါေရာဂါ A ကာကြယ္ေဆး သည္ 95% ထိေရာက္သည္။
အျခားနည္းမ်ားေတြကေတာ့
• ေရေလာင္း အိမ္သာကိုသာ သံုးပါ။ မရွိပါက ယင္လံုအိမ္သာ သံုးပါ။
• ဆီးဝမ္းသြားၿပီးတိုင္း ဆပ္ျပာႏွင့္ လက္ေဆးပါ။
• အသီးအႏွံမ်ားကို မစားမီ ေရသန္႔သန္႔ျဖင့္ ေဆးပါ။ ဆားေရျဖင့္ ေဆးက ပိုေကာင္းသည္။
ကုသျခင္း ထက္ ကာကြယ္ခ်င္းေပါ႔ဗ်ာ။
• အနားယူပါ၊
• ေရ၊ အရည္မ်ားမ်ားေသာက္ပါ။
• လိုအပ္ပါက ေသြးထဲ သြင္းေပးပါ၊
• အဆီ၊ ဆီ ေလွ်ာ့စားပါ၊
• အရက္၊ မူးယစ္ေဆး၊ ေဆးလိပ္၊ ျပင္းသည့္ ေဆးဝါးမ်ား ေရွာင္ပါ။ • အသဲအားေဆး ေသာက္ပါ၊ ထိုးပါ၊
Hepatitis B
Hepatitis B
Hepatitis B virus (HBV) ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္သည့္ ကူးစက္ေရာဂါအျပင္းစားျဖစ္တယ္။
အသဲကင္ဆာ၊ အသည္းေျခာက္ ေရာဂါႏွင့္၊ အသဲအလုပ္ မလုပ္ေတာ့ျခင္းတို႔ကို ဆက္ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။
HIV ကဲ့သို႔ ေသြး-ေဆးထိုးအပ္ မွတဆင့္၄င္း၊ ကိုယ္ကထြက္ေသာ အရည္မ်ားက၄င္း၊ မိခင္က ကေလးသို႔၄င္း၊ လိင္ဆက္ဆံျခင္းမွ၄င္း ကူးစက္ႏိုင္တယ္။
ဒါေပမဲ့ HIV ထက္ အဆ ၁ဝဝ ပို၍ ကူးေစတယ္...ကူးစက္ျမန္တယ္ေပါ႔ဗ်ာ...(ေၾကာ္ျငာ၀င္လိုက ္အံုးမယ္...1500ထက္ဆိုးတယ္...)
ကေလးမ်ားျဖစ္လွ်င္ ပိုဆိုးႏုိင္တယ္။
၆ လ ေအာက္ ရက္တိုႏွင့္ ၆ လအထက္ နာတာရွည္ ၂ မ်ဳိးျဖစ္ႏိုင္တယ္။
Signs and symptoms ေရာဂါလကၡဏာမ်ား လကၡဏာ မေပၚဘဲ ပိုးရွိေနတတ္တယ္။
ပိုးဝင္ၿပီး တလခြဲအၾကာ လကၡဏာမ်ား ေပၚမည္။ အစားပ်က္ျခင္း၊ ပ်ဳိ႕အန္ျခင္း၊ အားယုတ္ျခင္း၊ ဗိုက္ အသဲေနရာနာျခင္း၊ ဆီးအေရာင္ ရင့္ျခင္း၊ အသားဝါျခင္း၊ အဆစ္နာျခင္း၊ Hepatitis B surface antigen (HBsAg), Antibody to hepatitis B surface antigen (anti-HBs), Antibody to hepatitis B core antigen (anti-HBc) တို႔ကို စမ္းသပ္ျခင္းျဖင့္ ေရာဂါပိုးရွိ-မရွိ သိႏိုင္တယ္။
ပိုးႏွင့္ေတြ႕သည္ဟု သံသယရွိပါက Hepatitis B immune globulin within 24 hours ႏွင့္ Hepatitis B vaccine x 3 doses ေဆးထိုးရမည္။
Interferon, Lamivudine (Epivir-HBV), Adefovir dipivoxil (Hepsera), Entecavir (Baraclude) ေဆးမ်ားေပးႏိုင္သည္။
Liver transplantation အသဲအစားထိုးျခင္း လုပ္ႏိုင္သည္။
Hepatitis C
Hepatitis C
(စီ) ပိုးကေတာ့ လကၡဏာမေပၚဘဲ ပိုးရွိေနတတ္တယ္။
Hepatitis C virus (HCV) ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္သည့္ ကူးစက္ ေရာဂါ အျပင္းစား ျဖစ္တယ္။
ဥပမာ အသဲကင္ဆာ၊ အသည္းေျခာက္ေရာဂါႏွင့္ အသဲအလုပ္မလုပ္ေတာ့ျခင္းတို႔ကို ဆက္ျဖစ္ ေစႏိုင္တယ္။
လိင္မွတဆင့္ မကူးစက္၊ ေဆးထိုးအပ္ကတဆင့္ ကူးစက္ႏိုင္တယ္။
မိခင္မွ ကေလး ကူးတယ္... ။
အစားပ်က္ျခင္း၊ ပ်ဳိ႕-အန္ျခင္း၊ အနည္းငယ္ အားယုတ္ျခင္း၊ ဗိုက္ အသဲေနရာ နာျခင္း၊ ဆီးအေရာင္ရင့္ျခင္း၊ အသားဝါျခင္း၊ အဆစ္နာျခင္း၊ တုပ္ေကြးလိုျဖစ္ျခင္း၊ ေသြးစစ္၍ သိႏိုင္တယ္။
နာတာရွည္ေရာဂါတမ်ိဳးလည္း ျဖစ္တယ္။
Weekly injections of a drug called pegylated Interferon alfa combined with Ribavirin (Rebetol) BD ေဆးမ်ားကို ဆရာ၀န္ႀကီးမ်ားေပးၾကတယ္။
အသဲ အစားထိုးျခင္း လုပ္ႏိုင္တယ္။
Hepatitis D & E
Hepatitis D
(HDV) ဟာ လိင္-ေသြးမွတဆင့္ ကူးတတ္တယ္။
(B) ပိုးရွိေနမွ (D) ပိုးကူးတတ္တယ္။...upgrade ေပါ႔ဗ်ာ...
အစားပ်က္ျခင္း၊ ပ်ဳိ႕-အန္ျခင္း၊ အားယုတ္ျခင္း၊ ဗိုက္ အသဲေနရာ နာျခင္း၊ ဆီးအေရာင္ရင့္ျခင္း၊ အသားဝါျခင္း၊ အဆစ္နာျခင္း၊ (B) ပိုး ကာကြယ္ေဆး ထိုးထာသင့္တယ္ဗ်။
Interferon-alfa ေဆးေပးျခင္း၊ အသဲအစားထိုးျခင္း လုပ္ေပးႏိုင္တယ္။
Hepatitis E
(E) ဟာ ေၾကာက္စရာ အေကာင္းဆံုးျဖစ္တယ္။နာတာရွည္ျဖစ္ေစတယ္။ကင္ဆာ ျဖစ္သြားေစသည္။ ကူးစက္ပံုမတူ၊ HIV-AIDS ကဲ့သို႔ ေဆးထိုးအပ္မွ၄င္း၊ က်ား-မ အတူေန၍၄င္း ကူးတယ္။
မိခင္မွ ကေလးအား ကူးတယ္ (B) ပိုးရွိေနမွ (D) ပိုးကူးတယ္။အစားပ်က္ျခင္း၊ ပ်ဳိ႕-အန္ျခင္း၊ အားယုတ္ျခင္း၊ ဗုိက္ အသဲေနရာ နာျခင္း၊ ဆီးအေရာင္ ရင့္ျခင္း၊ အသားဝါျခင္း၊ အဆစ္နာျခင္း တို႔ျဖစ္တတ္တယ္။
ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မ်ား၌ အျဖစ္မ်ားတယ္။
နာတာရွည္မျဖစ္၊ (A) ကဲ့သို႔ အစား-ေရကတဆင့္ ကူးစက္တတ္တယ္။
Shortcut ...
Shortcut ...
အသဲေရာင္ေရာဂါမ်ားရဲ႕ ကူးစက္ပံုမ်ား၊
• (A) ႏွင့္ (E) တို႔သည္ (စအို) မွ ထြက္၍ (ပါးစပ္) သို႔ ဝင္သည့္ လမ္းေၾကာင္းက ကူးစက္တယ္။
• (B) သည္ အတူေနျခင္း၊ လိင္လမ္းေၾကာင္း၊ ေသြး၊ ေဆးထိုးအပ္၊ ကေလးအား မိခင္တို႔မွတဆင့္ ကူးတယ္။
• (C) သည္ ေဆးထိုးအပ္မွ ကူးသည္ကမ်ားတယ္။
• (D) သည္ ထိေတြ႕ျခင္းႏွင့္ ေဆးထိုးအပ္တို႔မွ ကူးတယ္။ (B) ရွိေနလွ်င္ ျဖစ္တတ္တယ္။
• (စအို) မွထြက္၍ (ပါးစပ္) သို႔ဝင္သည့္ လမ္းေၾကာင္းက ကူးစက္သည့္ အျခားေရာဂါမ်ားမွာ ဝမ္းပ်က္ျခင္း၊
ဝမ္းကိုက္ျခင္း၊ ကာလဝမ္းေရာဂါ၊ အူေရာင္ငန္းဖ်ားေခၚ တိုက္ဖြိဳက္ (Typhoid) ေရာဂါ တို႔ျဖစ္တတ္တယ္။
ကုသျခင္း။
• အရက္၊ မူးယစ္ေဆး၊ ေဆးလိပ္၊ ျပင္းသည့္ ေဆးဝါးမ်ား ေရွာင္ပါ။
• အသဲအားေဆး ေသာက္ပါ၊ ထိုးပါ၊
• (B) ပိုးႏွင့္ ထိေတြ႕ရပါက Hepatitis B immune globulin injection ကို ၁၄ ရက္အတြင္း ထိုးပါ။ Hepatitis B ကာကြယ္ေဆး ၃ ခါထိုးပါ။
• (C ) ျဖစ္လွ်င္ (A) ၂ ခါ၊ (B) ၃ ခါ ကာကြယ္ေဆးမ်ား ထိုးပါ။
• (C) အတြက္ Pegylated Interferon and Ribavirin ေဆးမ်ားေပးတတ္ၾကတယ္။
ပေရာ္ဖက္ဆာ istudent ရဲ ႔postကို ကူးယူေဖာ္ျပပါသည္။ မူရင္း postကို ဖတ္ခ်င္ရင္ေတာ့ ဒီမွာ ပါ။
၁ ေဒၚလာ= ၉၈၀ က်ပ္
၁ ဘတ္ = ၃၁ က်ပ္
